Η 14η Νοεμβρίου έχει επιλεγεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως Παγκόσμια Ημέρα Σακχαρώδη Διαβήτη, με στόχο να υπενθυμίζει ετησίως τη σημασία που έχει η γνώση, η πρόληψη και η σωστή αντιμετώπιση αυτής της χρόνιας πάθησης. Στη χώρα μας περισσότεροι από 1.200.000 άνθρωποι πάσχουν από διαβήτη, ένα ποσοστό της τάξεως του 12%. Ανησυχητική είναι παράλληλα και η αύξηση κρουσμάτων παιδικού διαβήτη σε παιδιά μικρότερα των 5 ετών, γεγονός που κρούει παγκοσμίως τον κώδωνα του κινδύνου όσον αφορά την πάθηση.
Με αφορμή την ημέρα αυτή, η παιδοδιαιτολόγος Ελένη Κουή μας μίλησε για τον παιδικό διαβήτη και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει τη ζωή μιας οικογένειας.
Εξηγήστε μας με λίγα λόγια τι είναι ο παιδικός διαβήτης.
Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (Σ.Δ) είναι μία πάθηση η οποία χαρακτηρίζεται κυρίως από έλλειψη παραγωγής ινσουλίνης. Η έλλειψη έκκρισης ινσουλίνης μπορεί να είναι πλήρης ή μερική ή η δράση της να μην επαρκεί. Σαν αποτέλεσμα έχουμε την διαταραχή του μεταβολισμού κυρίως των υδατανθράκων (και επιμέρους λιπών και πρωτεϊνών) και την αύξηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα.
Η ινσουλίνη είναι μία ορμόνη που εκκρίνεται από το πάγκρεας και είναι απαραίτητη ώστε ο οργανισμός μας να μπορεί να χρησιμοποιήσει την ενέργεια που παίρνει από τις τροφές που καταναλώνουμε. Οι περισσότερες από αυτές και κυρίως οι υδατάνθρακες, μετατρέπονται σε γλυκόζη ή αλλιώς σάκχαρο που είναι και η κύρια πηγή ενέργειας για τα κύτταρα και όργανά μας.
Όταν μιλάμε για ΣΔ τύπου 1 πρόκειται για την πλήρη έλλειψη ινσουλίνης. Ο ασθενής με ΣΔ τύπου 1 είναι απόλυτα εξαρτημένος από τη εξωγενή χορήγηση ινσουλίνης προκειμένου τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα του να διατηρηθούν σε φυσιολογικά επίπεδα. Ο τύπος αυτός αποτελεί την κυριότερη αιτία διαβήτη σε παιδιά, μπορεί όμως να προσβάλλει και τους ενήλικες και αποτελεί περίπου το 5-10% του συνόλου των διαβητικών. Παρατηρείται μια ʽέκρηξηʼ στον παιδικό διαβήτη στην χώρα μας σε ηλικίες κάτω των 5 ετών περίπου σε ένα ποσοστό αύξησης 5% το χρόνο.
Από ποιες ηλικίες εμφανίζεται και ποια είναι τα πιθανά αίτια για την εμφάνισή του; Το οικογενειακό ιστορικό παίζει ρόλο;
Τα αίτια παραμένουν άγνωστα μέχρι σήμερα, ωστόσο γνωρίζουμε ότι προσβάλλει παιδιά κάθε ηλικίας, βρέφη, εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Η θεραπεία του διαβήτη έχει δύο σκέλη, την χορήγηση ινσουλίνης και την εφαρμογή υγιεινής διατροφής. Δεν υπάρχει άμεση συσχέτιση μεταξύ οικογενειακού ιστορικού και εμφάνισης ΣΔ τύπου 1. Η σχέση αυτή είναι πιο δυνατή όταν μιλάμε για ΣΔ τύπου 2. Ο ΣΔ τύπου 2 οφείλεται στην προοδευτική μείωση έκκρισης ινσουλίνης με ή χωρίς ταυτόχρονη παρουσία αντίστασης στην ινσουλίνη. Στην Ελλάδα έχει τριπλασιαστεί τα τελευταία 30 χρόνια και σήμερα κυμαίνεται στο 8% του πληθυσμού σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρίας. Η μορφή αυτή αποτελεί τη συνηθέστερη (περίπου το 80% του συνόλου των διαβητικών). Ο τύπος αυτός σχετίζεται στενά με την παχυσαρκία και προσβάλει ανθρώπους ασχέτως ηλικίας, κυρίως ενήλικες, αλλά με την άνοδο της συχνότητας της παχυσαρκίας στα παιδιά βλέπουμε τα τελευταία χρόνια να εμφανίζεται και αυτή η μορφή του διαβήτη στα παχύσαρκα παιδιά. Φυσικά η διάγνωση σε κάθε περίπτωση έχει αντίκτυπο σε όλα τα μέλη της οικογένειας και επηρεάζει τις συνήθειες της σε καθημερινό επίπεδο. Για αυτό το λόγο η σωστή ενημέρωση και η συνεχής υποστήριξή της -κυρίως στην αρχή- είναι πολύ σημαντική.
Πώς θα πρέπει να διαμορφώσουμε τη διατροφή του παιδιού, ώστε να είναι ασφαλές;
Η σωστή ʽσυνεργασίαʼ ινσουλίνης και γευμάτων-διατροφής είναι και αυτή που εξασφαλίζει την αποτελεσματική αντιμετώπιση του Σ.Δ. Το πλάνο διατροφής πρέπει σε κάθε περίπτωση να είναι εξατομικευμένο και προσαρμοσμένο στο σχήμα ινσουλινοθεραπείας του παιδιού, καθώς και στην καθημερινές του δραστηριότητες.
Οι βασικές διατροφικές ανάγκες ενός παιδιού ή εφήβου που πάσχει από Σ.Δ. δεν διαφέρουν σε τίποτα από αυτές των συνομήλικων τους. Είναι απαραίτητα τα τρία βασικά γεύματα την ημέρα (πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό) και ενδιάμεσα 1-2 μκρογεύματα. Είναι απαραίτητη η κατανάλωση υδατανθράκων με την μορφή ζυμαρικών, ρυζιού, πατάτας, δημητριακών, οσπρίων, φρούτων και λαχανικών ιδίως όταν έχει προηγηθεί δόση ινσουλίνης. Όπως και όλα τα παιδιά έτσι και αυτά με Σ.Δ πρέπει να είναι προσεκτικά (1-2 φορές/εβδομάδα το πολύ) με την κατανάλωση γλυκισμάτων, χυμών και έτοιμων γευμάτων. Επίσης φροντίζουμε η πρωτεΐνη να έρχεται από άπαχο κρέας και γαλακτοκομικά χαμηλά σε λιπαρά. Μία τέτοια διατροφή βασισμένη στο μοντέλο της μεσογειακής δίαιτας θα βοηθήσει στην σωστή ανάπτυξη του παιδιού, στον έλεγχο του Σ.Δ και στην αποφυγή παιδικής παχυσαρκίας. Δεν υπάρχει τρόπος πρόληψης του Σ.Δ τύπου 1.
Εναλλακτικές λύσεις για το γλυκό υπάρχουν;
Το κάθε παιδί θα πρέπει να μάθει από πολύ νωρίς ότι το γλυκό είναι η εξαίρεση στην καθημερινή διατροφή και όχι η ρουτίνα! Οπότε και τα παιδιά που ζουν με ΣΔ τύπου 1 μπορούν να απολαύσουν το γλυκό τους με μία συχνότητα 1-2 φορές την εβδομάδα έτσι ώστε να μην χρειαστεί να διατρέχουν σε γλυκά με υποκατάστα ζάχαρης ή γλυκά που δηλώνουν χαμηλά σε ζάχαρη αλλά στην πραγματικότητα έχουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε λιπαρά.
Υπάρχουν "τρικ" ώστε να μάθει τι πρέπει και τι δεν πρέπει να τρώει και να είμαστε σίγουροι ότι π.χ. σε ένα παιδικό πάρτι δε θα φάει κάτι απαγορευμένο;
Μικρές συμφωνίες! Αν του αρέσει περισσότερο το γλυκό τότε θα είστε πιο προσεχτικοί με τον μπουφέ! Για τα παιδιά που κάνουν χρήση ινσουλίνης τότε οι γονείς θα πρέπει να είναι ʽσυντηρητικοί ʽ με τις μονάδες καθώς για τα μικρά τους λόγω έντονης δραστηριότητας στα πάρτι ο κίνδυνος της υπογλυκαιμίας είναι μεγαλύτερος , παρόλους τους πειρασμούς.
Τέλος, βοηθάει αν οι γονείς σερβίρουν το μικρό και δεν το αφήσουν τελείως ελεύθερο να φτιάξει εκείνο το πιατάκι του!
Πώς καθησυχάζετε τους ανήσυχους γονείς που έρχονται στο ιατρείο σας; Τι πρέπει να σκέφτονται για να αντιμετωπίσουν μια τέτοια κατάσταση;
Δεν είναι πάντα εύκολο να καθησυχάσεις την οικογένεια, ιδίως τον πρώτο καιρό μετά την διάγνωση με ΣΔ τύπου 1. Είναι τόσα πολλά αυτά που πρέπει να σκεφτούν καθημερινά. Αλλά, ξεκινάω πάντα με τα βασικά εκείνα που είναι απαραίτητα για την ασφάλεια του παιδιού. Προσπαθώ να προσαρμόζω πάντα τις συμβουλές στις προσωπικές τους ανάγκες και να μιλάμε πρακτικά!
Ενημερώνω πως η ινσουλίνη είναι απαραίτητη για την υγεία του παιδιού τους και όχι εχθρός και πρέπει να την ʽχρησιμοποιούνʼ για να καταφέρνουν ευελιξία με τα γεύματα! Τονίζω ότι το παιδί μπορεί να φάει απʼ ʽολα αλλά με όρια! Τις περισσότερες φορές οι γονείς παίρνουν δύναμη από τα ίδια τα παιδιά, τα όποια φυσικά είναι πιο γενναία και ψύχραιμα!
Φωτογραφία: Shutterstock.com
